Prawie każda kobieta planująca ciążę lub już w niej będąca powinna zażywać odpowiedni zestaw witamin dla ciężarnych. Niestety, nie wszystko, czego potrzebuje nasz organizm możemy uzyskać z pożywienia w odpowiednich ilościach.
Ten aspekt jest szczególnie istotny w przypadku kobiet w ciąży, które spodziewając się dziecka chciałaby zapewnić mu jak najlepsze warunki do rozwoju w brzuchu mamy. Garnitur genów odziedziczonych po obojgu rodzicach jedynie w 20% determinuje rozwój dziecka, w 80% to czynniki środowiskowe odpowiadają za to, jak poszczególne geny zostaną „zinterpretowane” i czy będzie to interpretacja korzystna dla jego rozwoju i przyszłego zdrowia.
Co to jest epigenetyka?
Epigenetyka jest nauką zajmującą się badaniem dziedziczności pozagenowej, w tym mechanizmów zmiany ekspresji genów pod wpływem niektórych czynników środowiskowych. Jak dowiedziono, mimo że nasz genotyp jest stały to jego odczytywanie, a zatem fenotyp może podlegać zmianom w ciągu życia. Krytycznym oknem jest okres od poczęcia do ukończenia drugiego roku życia (teoria 1000 pierwszych dni). Istnieją elementy naszej diety, mające tzw. potencjał epigenetyczny. Poprzez zjawisko metylacji DNA mogą one „wyłączać” pewne geny i modulować ich aktywność. Co niezmiernie istotne – grupy metylowe są dostarczane do organizmu wraz z dietą, co oznacza, że nasz sposób odżywania determinuje zmiany w odczytywaniu kodu genetycznego, które mogą być przekazywane kolejnym pokoleniom. Można powiedzieć, że to, co jadła nasza babcia może mieć wpływ na nasze życie!
Czym jest cholina?
Cholina to naturalna amina, witamina zaliczana do witamin z grupy B o dużym potencjale epigenetycznym. Jest ona m.in. bardzo efektywnym donorem grup metylowych, mogącym tym samym realnie wpływać na „wyciszanie” konkretnych genów. Cholina jest podstawowym elementem składowym błon komórkowych, a jej braki mogą skutkować niekorzystnymi zmianami w ich budowie, zaburzeniem procesów naprawy DNA, czy nadprodukcją szkodliwych wolnych rodników.
Cholina jest produkowana przez ludzki organizm jedynie w ograniczonych ilościach. Wytwarzana jest w wątrobie z N-metyloetanoloaminy, ale ten proces nie zaspokaja całkowitego dziennego zapotrzebowania na cholinę. Z tego powodu musi być ona dostarczana z zewnętrznych źródeł. Kobiety w ciąży powinny szczególnie dbać o odpowiednią podaż choliny, ponieważ substancja ta odgrywa kluczową rolę w prawidłowym rozwoju wielu narządów u płodu, w tym również mózgu.
Przeczytaj także: Dlaczego warto dodatkowo przyjmować cholinę w trakcie ciąży?
Jakie są właściwości choliny?
Cholina bierze udział w wielu procesach metabolicznych oraz w funkcjonowaniu układu nerwowego, co wpływa na jej istotne właściwości. Do najważniejszych z nich należą:
- Synteza neuroprzekaźników – jest niezbędna do wytwarzania acetylocholiny, która ma wpływ na pamięć, koncentrację, zdolności do nauki oraz funkcje mięśniowe.
- Metabolizm lipidów i wsparcie prawidłowego funkcjonowania wątroby – cholina uczestniczy w tworzeniu lipoprotein VLDL, co umożliwia transport tłuszczów i cholesterolu w organizmie. Dzięki temu zapobiega ich nadmiernemu odkładaniu w wątrobie i wspomaga detoksykację organizmu.
- Wsparcie układu sercowo-naczyniowego – cholina odgrywa rolę w przekształcaniu homocysteiny w inne związki, co zmniejsza ryzyko chorób serca. Dodatkowo wspomaga prawidłowe krążenie i elastyczność naczyń krwionośnych.
- Wpływ na rozwój płodu – jest niezbędna do prawidłowego rozwoju układu nerwowego i mózgu dziecka.
- Wpływ na metabolizm – cholina reguluje procesy enzymatyczne, co ma znaczenie w metabolizmie tłuszczów i węglowodanów.
Jaka jest rola choliny w organizmie kobiety w ciąży?
Po pierwsze cholina ma istotny wpływ na rozwój płodu – przede wszystkim jego układu nerwowego, w szczególności hipokampu, obszaru mózgu odpowiedzialnego za pamięć wzrokową, orientację przestrzenną. Warunkuje właściwą pracę wątroby u matki oraz prawidłową funkcję łożyska (stymulacja ukrwienia), zmniejszając tym samym ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego. Cholina redukuje poziom homocysteiny, będącej czynnikiem odpowiedzialnym za powstawanie wad rozwojowych u dziecka, wpływa na gospodarkę lipidową oraz reguluje poziom aktywności genów i wspomaga naprawę wadliwego DNA. Ponadto cholina może mieć wpływ na minimalizowanie ryzyka wystąpienia u dziecka chorób wywołanych przewlekłym stresem – cukrzycy typu II, czy nadciśnienia tętniczego, poprzez modulowanie reakcji przysadki mózgu na czynniki stresogenne.
Jakie są podstawowe źródła choliny?
Do najlepszych źródeł tej witaminy należą podroby, jajka oraz wołowina, które wspierają utrzymanie zdrowia i optymalnych poziomów choliny w organizmie. Wątróbka jest szczególnie skutecznym sposobem na jej dostarczenie. Poza wątróbką warto sięgać także po ryby i rośliny strączkowe, które również są bogate w tę substancję. Mleko również dostarcza cholinę, co czyni je ważnym elementem diety.
Do codziennej diety warto włączyć jajka, które często są eliminowane z powodu obaw o nadmiar cholesterolu. Ich brak może prowadzić do niedoboru choliny, dlatego należy spożywać żółtka, które są jej cennym źródłem. Inne produkty bogate w cholinę to fasola, groch i bób, które urozmaicają dietę i dostarczają innych ważnych składników odżywczych.
Aby cholina była lepiej wchłaniana, należy dostarczać organizmowi także witaminy z grupy B. Szczególnie ważne są kwas foliowy, cholina inozytol (witamina B8) oraz kobalamina (witamina B12). Co więcej, wchłanianie choliny poprawia witamina A. Należy również pamiętać, że cholina może wpływać na równowagę wapniowo-fosforową w organizmie, dlatego warto przyjmować ją w połączeniu z wapniem. Suplementacja choliny może również wspierać poprawę koncentracji, funkcji poznawczych oraz wydolności fizycznej.
Jakie jest zapotrzebowanie na cholinę w ciąży?
Zalecane przez ekspertów dzienne zapotrzebowanie na cholinę dla kobiet w okresie ciąży wynosi 450 mg. Niestety dowiedziono, że jest ona przyjmowana w niewystarczającej dawce aż u 90% kobiet. Wynika to w dużej mierze z faktu, że dostarczenie do organizmu koniecznej dawki choliny za pomocą jedynie diety jest bardzo trudne. Dlatego też ważne jest przyjmowanie specjalistycznych suplementów diety dla ciężarnych zawierających ten składnik celem utrzymania ich optymalnego poziomu w organizmie, a co za tym idzie – zagwarantowania dziecku właściwego rozwoju już w łonie matki.
Jakie są objawy niedoboru choliny?
Cholina pełni ważną funkcję w wielu procesach zachodzących w organizmie, a jej odpowiedni poziom jest niezbędny do utrzymania zdrowia oraz prawidłowego funkcjonowania różnych narządów i struktur. Niedobór tej substancji może prowadzić do negatywnych objawów, które jednak mogą być niespecyficzne, tzn. mogą wskazywać na inne problemy zdrowotne. Dlatego w przypadku zauważenia takich objawów warto skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia ich przyczyny. Wśród głównych symptomów niedoboru choliny wyróżnia się:
- problemy z funkcjami poznawczymi, takie jak trudności w koncentracji, zapamiętywaniu i uczeniu się;
- spowolnienie regeneracji wątroby, wzrost ryzyka jej otłuszczenia oraz rozwoju niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby;
- podwyższenie poziomu cholesterolu i trójglicerydów we krwi (odpowiednia ilość choliny zapobiega nadmiernemu gromadzeniu cholesterolu w wątrobie);
- wahania nastroju, złe samopoczucie, częste bóle głowy, rozdrażnienie, napięcie nerwowe oraz pogorszenie objawów w przypadku chorób psychicznych;
- ciągłe uczucie zmęczenia i zmniejszenie wydolności fizycznej, zwłaszcza siły mięśniowej.
Należy również pamiętać, że niektóre czynniki zwiększają ryzyko niedoboru choliny. Dotyczy to przede wszystkim osób nadużywających alkoholu, mających ubogą dietę, zwłaszcza w witaminy i składniki odżywcze, sportowców trenujących intensywnie, a także kobiet, szczególnie w ciąży, gdzie niedobór choliny może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym zwiększonego ryzyka wad ośrodkowego układu nerwowego u dziecka w okresie prenatalnym.
Cholina – podsumowanie
Cholina jest niezbędna do prawidłowego rozwoju płodu, szczególnie układu nerwowego i mózgu, a jej odpowiedni poziom jest istotny dla zdrowia zarówno matki, jak i dziecka. Jest to substancja, która odgrywa ważną rolę w wielu procesach metabolicznych i funkcjonowaniu układu nerwowego. Ponieważ organizm ludzki produkuje cholinę w ograniczonych ilościach, kobiety w ciąży powinny szczególnie zadbać o jej dostarczanie z pożywieniem lub suplementami, aby zapewnić optymalne warunki do rozwoju dziecka. Niedobór choliny może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym zaburzeń funkcji poznawczych, problemów z wątrobą oraz zwiększonego ryzyka wad rozwojowych płodu. Regularne spożywanie odpowiednich produktów bogatych w cholinę, takich jak jajka, ryby i rośliny strączkowe, oraz ewentualna suplementacja, mogą pomóc w utrzymaniu jej odpowiedniego poziomu w organizmie matki i zapewnieniu zdrowego rozwoju dziecka.