Rola żelaza jako składnika wchodzącego w skład hemoglobiny polega na efektywnym transportowaniu tlenu do wszystkich komórek ciała w tym także do komórek rozwijającego się dziecka1. W formie mioglobiny stanowi magazyn tlenu dla pracujących mięśni. Wchodzi też w skład kompleksów enzymów odpowiedzialnych za transport elektronów oraz wytwarzanie energii poprzez oddychanie komórkowe. Pierwiastek ten uważany jest za niezbędny w utrzymywaniu prawidłowych funkcji centralnego układu nerwowego, odpowiada za prawidłową budowę neuronów. Zapotrzebowanie na żelazo podczas ciąży, szczególnie w II trymestrze, wzrasta kilkakrotnie. Jest to związane z intensywnym wzrostem płodu i łożyska. Podczas całej ciąży kobieta powinna zapewnić sobie i rozwijającemu się dziecku ponad 1000 mg żelaza!2 Jego niedobór jest przyczyną wielu poważnych zaburzeń, takich jak: niedokrwistość, ograniczenie wewnątrzmacicznego wzrastania płodu, zaburzenia odporności u dziecka, obniżenie koncentracji i sprawności fizycznej, upośledzenie pamięci.

W Polsce według różnych opracowań częstość występowania niedokrwistości u kobiet ciężarnych wynosi od 30 do 70%1. Co istotne, Polskie Towarzystwo Ginekologiczne zaleca, aby przyjmowanie preparatów żelaza rozpoczynać dopiero po 8 tygodnu ciąży, jest to podyktowane możliwym niekorzystnym działaniem nadmiernej ilości tego pierwiastka3. Wskazują na to doniesienia o teratogennym działaniu żelaza na etapie embrionalnym ciąży tj. 3-8 tydzień ciąży4. W tym okresie płód jest najbardziej podatny na działanie czynników zaburzających prawidłowe procesy podziałów komórkowych4. Jednocześnie fizjologicznie w I trymestrze zapotrzebowanie na żelazo jest mniejsze w porównaniu do II trymestru. Dlatego najlepiej jeszcze przed planowaniem ciąży systematycznie monitorować poziom wysycenia krwi tym pierwiastkiem i wprowadzać profilaktykę niedoboru żelaza. W związku z tym, że żelazo dostępne z pożywienia, a szczególnie pochodząca z produktów roślinnych jest słabo przyswajana nie zapewniają odpowiedniej podaży podczas zwiększonego zapotrzebowania na ten pierwiastek podczas ciąży warto rozważyć uzupełnianie go w formie odpowiednich preparatów.

Zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia to 60 mg żelaza na dobę ze względu na wysokie zapotrzebowanie na żelazo podczas ciąży, które trudno uzupełnić dietą5, podobnie Polskie Towarzystwo Ginekologiczne zaleca w niedokrwistości (Hb <11mg/dl) stosowanie żelaza w dawce 60-120 mg po 8 tyg. ciąży6. Dostępne badania wskazują na to, że wyższe dawki żelaza (60-100 mg) nie wiążą się ze wzrostem skutków ubocznych7. Przyjmowanie preparatów żelaza jak wykazuje meta-analiza 43 badań z udziałem ponad 27 400 kobiet w ciąży zmniejsza aż o 70% ryzyko anemii czy niedokrwistości (-57%) w momencie porodu ma także korzystny wpływ na masę urodzeniową dziecka7. W badaniu oceniającym przydatność określonych dawek żelaza z udziałem 358 kobiet ciężarnych wykazano, że to dawka 60-100 mg jest najkorzystniejsza dla zdrowia matki i dziecka. Kobiety przyjmujące wyższe dawki żelaza miały obniżone ryzyko anemii, przedwczesnego porodu8.

Czy forma żelaza w suplementach diety dla ciężarnych ma znaczenie?

Fumaran żelaza (II) zawarty w Prenatal Classic i Prenatal DUO ma bardzo dobrą biodostępność a także charakteryzuje się szybkim czasem uwolnienia do krwiobiegu w porównaniu do innych form standardowo stosowanych w preparatach form żelaza. Jednocześnie związek ten ma mały potencjał do zmiany smaku na metaliczny, co jest szczególnie istotne podczas ciąży, kiedy zmysł smaku jest bardziej wrażłiwy.9 Po 15 minutach od spożycia fumaran żelaza wykazuje najwyższą wartość uwalniania jonów żelaza (38,5%).9 Dostępne badanie z udziałem kobiet ciężarnych, które losowo zostały zakwalifikowane do przyjmowania tabletki z fumaranem żelaza i innymi witaminami lub suplementu w postaci proszku zawierającego pirofosforan żelazowy z kwasem foliowym wykazało, że fumaran żelaza ma ponad 4krotnie lepszą biodostępność, co wykazano na podstawie pomiarów osoczowej zawartości żelaza w funkcji czasu10.

Literatura:

  1. Falkowska A. , Ostrowska L. Nowa Medycyna 2010; 3 :96-103
  2. Bothwell, TH. Am J Clin Nutr 2000;72(suppl):257S–64S.
  3. Ginekol Pol. 2014; 85:395-399
  4. Weinberg E. D. Biometals 2010; 23:181–184
  5. WHO, 2006
  6. Stanowisko Zespołu Ekspertów PTG. Ginekol Pol. 2011; 82:550-3
  7. Cochrane Database of Systematic Reviews 2012, Issue 12. Art. No.: CD004736. DOI: 10.1002/14651858.CD004736.pub4
  8. Ribot B et al. Ann Hematol. 2013;92(2):221-9.
  9. Geisser P, Burckhardt S. Pharmaceutics 2011, 3, 12-33
  10. Hartman-Craven B et al. BMC Pregnancy and Childbirth 2009, 9:33