Zalecenia dotyczące suplementacji kwasem foliowym dla kobiet ciężarnych w dużej mierze skupiają się na wysyceniu tkanek matki folianami w okresie krytycznym dla prawidłowego zamykania cewy nerwowej dziecka, mającego miejsce na początkowym etapie ciąży. Niemniej badania wskazują także na liczne korzyści kontynuowania podaży folianów przez cały okres ciąży.
Jakie znaczenie ma kwas foliowy w ciąży?
Kwas foliowy w czasie ciąży bierze udziałw procesach takich jak podziały komórkowe, wzrost tkanek, produkcja białek, kwasów nukleinowych, ma także znaczenie jako źródło reszt metylowych niezbędnych do przeprowadzenia procesów prawidłowego odczytywania kodu genetycznego. Badania wskazują nie tylko na krytyczny udział kwasu foliowego w procesie zamykana cewy nerwowej, ale także kształtowania się całego układu nerwowego dziecka oraz produkcji neurotransmiterów. Istnieje niewiele badań dotyczących podaży kwasu foliowego w II i III trymestrze ciąży. Niemniej dostępne dane z populacji z niedoborami kwasu foliowegowskazują na redukcję wielkości mózgu dzieci oraz istotnie statystycznie niższy iloraz inteligencji w porównaniu do dzieci matek z optymalną podażą tego związku.
Przeczytaj także: Czym jest cholina? Dlaczego ta witamina jest tak ważna dla rozwoju płodu?
Jaka jest zalecana dawka kwasu foliowego według Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników?
Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) wskazują na potrzebę stosowania 400 μg kwasu foliowego i 400 μg aktywnego folianu 5-MTHFR dziennie w okresie planowania ciąży w celu prewencji występowania wad cewy nerwowej w przypadku kobiet z grup niskiego ryzyka wad cewy nerowej. W samej ciąży i podczas karmienia piersią zalecane jest stosowanie aktywnego folianu 5MTHF w dawce 600-800 μg.j. W przypadku grup wysokiego ryzyka np. kobiet z polimorfizmem MTHGF zalecenia wskazują na suplementację kwasu foliwego w ilości 5 mg w okresie przedkocepcyjnym2 [1].
Badania dotyczące przyjmowania kwasu foliowego w okresie ciąży
Badanie przeprowadzone w Irlandii z udziałem ciężarnych kobiet stosujących kwas foliowy w dawce 400 µg przez całą ciążę lub placebo wykazało długoterminowy korzystny wpływ folianów na rozwój umysłowy ich dzieci. Grupa badana obejmowała 119 par mama – dziecko. Dzieci były badane za pomocą obiektywnych testów określających rozwój umysłowy, zasób słownictwa oraz iloraz inteligencji w wieku 3, oraz 7 lat. Wyższy poziom wysycenia krwi matki folianami w 36 tygodniu ciąży oraz karmienie piersią były niezależnymi czynnikami wpływającymi korzystnie na wyższy iloraz inteligencji, lepszą komunikację słowną, oraz lepszy rozwój umysłowy dziecka w porównaniu do grupy placebo. Wykazano także, że dzieci takich mam miały wyższy iloraz inteligencji ponad średnie wyniki w danym wieku, które zastosowano w celu interpretacji testu. Autorzy podkreślają potrzebę zmian dla rekomendacji stosowania folianów przez cały okres ciąży, ze względu na ich rolę w formowaniu sieci neuronalnej, a także rolę jako pośrednika w we właściwym odczytywaniu kodu genetycznego, które może przyczynić się do długoterminowego wpływu na zdrowie.
Czy można przedawkować kwas foliowy?
Kobiety w ciąży mogą martwić się zarówno o możliwy niedobór, jak i nadmiar kwasu foliowego w ciąży. Ryzyko przedawkowania jest minimalne, ponieważ kwas foliowy jest rozpuszczalny w wodzie, a organizm pozbywa się jego nadmiaru przez mocz. Niemniej jednak nie oznacza to, że ilość przyjmowanego kwasu foliowego w formie suplementów można dowolnie zwiększać. Suplementacja powinna opierać się na wcześniej omówionych zaleceniach i być przeprowadzana po konsultacji z lekarzem.
Czy nadmiar kwasu foliowego w ciąży może zaszkodzić?
Dlaczego bardzo wysokie dawki kwasu foliowego, sięgające 5 mg dziennie, są zalecane tylko dla kobiet w ciąży z grupy wysokiego ryzyka i jedynie w pierwszych 12 tygodniach ciąży? Długotrwałe stosowanie tak dużych dawek może bowiem okazać się szkodliwe dla płodu. Przeprowadzone badania sugerują, że wysokie stężenie kwasu foliowego w późniejszych etapach ciąży może zwiększać ryzyko rozwoju insulinooporności u dzieci oraz wystąpienia zaburzeń ze spektrum autyzmu (temat ten nadal jest badany).
Kobieta w ciąży, która wybierze odpowiedni preparat dopasowany do jej potrzeb i będzie go przyjmować zgodnie z zaleceniami, nie musi obawiać się nadmiaru kwasu foliowego.
Stosowanie kwasu foliowego w II i III trymestrze – ciąży podsumowanie
Kontynuowanie suplementacji kwasem foliowym w II i III trymestrze ciąży ma istotne znaczenie dla prawidłowego rozwoju dziecka. Choć najważniejszy wpływ kwasu foliowego występuje na początku ciąży, jego obecność przez cały okres ciąży jest równie ważna, wspierając rozwój układu nerwowego i kształtowanie struktur mózgu dziecka. Badania wskazują, że odpowiednia podaż folianów zmniejsza ryzyko zaburzeń rozwoju umysłowego, poprawia iloraz inteligencji oraz rozwój mowy dzieci. Warto pamiętać, że zalecane dawki kwasu foliowego zależą od indywidualnych potrzeb, a nadmiar tej witaminy w późniejszych etapach ciąży, choć minimalizuje ryzyko przedawkowania, powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza. Suplementacja kwasem foliowym w ciąży, szczególnie u kobiet z grupy wysokiego ryzyka, powinna być przeprowadzana w porozumieniu z lekarzem, aby zapewnić optymalne warunki rozwoju dziecka.
Źródła:
Seremak-Mrozikiewicz, D. Bomba-Opoń, K. Drews, P. Kaczmarek, M. Wielgoś, and P. Sieroszewski, “Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym , ciąży i połogu,” pp. 1–18, 2024.
https://www.nutraingredients.com/Article/2020/03/26/Prenatal-folic-acid-supplementation-may-also-offer-cognitive-benefits-for-children?utm_source=newsletter_daily&utm_medium=email&utm_campaign=27-Mar-2020
https://bmcmedicine.biomedcentral.com/track/pdf/10.1186/s12916-019-1432-4